İkisi de aynı işi yapmıyor
Grobeton, temel altında düzgün bir çalışma yüzeyi oluşturmak ve donatının toprakla temasını kesmek için dökülür. Yapısal bir eleman değildir, su yalıtımı hiç değildir. Drenaj levhası ise perde betonun dış yüzeyinde, suyun aşağı akmasını sağlayan boşluklu bir katmandır.
Grobetonun görevi
- Temel donatısı için temiz ve düzgün bir zemin sağlamak
- Kalıp kurulumunu kolaylaştırmak
- Zeminden gelen kirlenmeyi ve nemi bir miktar kesmek
- Paspayının korunmasını sağlamak
Grobeton geçirimsiz değildir. Kılcal boşlukları vardır ve basınçlı suyu durduramaz. Üzerine su yalıtımı uygulanmadığı sürece koruma sağlamaz.
Drenaj levhasının görevi
HDPE esaslı kabartmalı levha, perde beton ile toprak arasında sürekli bir hava ve su boşluğu oluşturur. Toprakta hareket eden su bu boşluktan aşağı iner ve temel kotundaki drenaj borusuna ulaşır. Böylece perdeye yaslanan hidrostatik basınç ortadan kalkar.
Levhanın basınç dayanımı seçimi önemlidir. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı birim fiyat pozlarında HDPE esaslı drenaj ve koruma levhaları basınç dayanımına göre ayrılır; 200 ile 250 kN/m² arası ve 250 ile 350 kN/m² arası sınıflar farklı pozlarda tanımlanır. Derin bodrumlarda ve yüksek dolgu kotlarında daha yüksek dayanımlı sınıf gerekir.
Doğru sıralama
Perde betonun dışında katman sırası şudur: astar, su yalıtım membranı, drenaj levhası, filtre geotekstil, çakıl dolgu. Drenaj levhası membranı fiziksel darbeden de korur, bu yüzden koruma levhası olarak da anılır.
Levha tek başına yeterli mi?
Hayır. Drenaj levhası suyu yönlendirir, geçirimsizlik sağlamaz. Altında membran yoksa, levhanın topladığı su yine perdeye temas eder. Aynı şekilde membran var ama drenaj yoksa, membran sürekli basınç altında kalır ve detay noktalarından yenilir.
Levhanın ters monte edilmesi
Sahada en sık görülen hatalardan biri levhanın kabartmaları toprağa bakacak şekilde monte edilmesidir. Bu durumda su boşluğu oluşmaz, sistem çalışmaz. Kabartmalar perde betona bakmalıdır.
İkisi aynı işi yapmaz
Bu iki eleman sahada sık sık birbirinin alternatifi gibi konuşulur, oysa görevleri farklıdır ve biri diğerinin yerini tutmaz. Karışıklığın nedeni ikisinin de yalıtımı koruma işlevi taşımasıdır, ama koruma tek başına yeterli bir tanım değildir.
Grobeton temel altına, yalıtım serilmeden önce dökülen düzgün ve temiz bir çalışma yüzeyidir. Görevi zemini düzeltmek, yalıtımın üzerine serilebileceği pürüzsüz bir taban oluşturmak ve donatının toprakla temasını kesmektir. Yatay düzlemde çalışır.
Drenaj levhası perde betonun dış yüzeyine, yalıtım katmanının üzerine uygulanan kabartmalı bir levhadır. İki görevi vardır: yalıtımı geri dolgu sırasındaki mekanik hasardan korumak ve kabartmaların oluşturduğu boşluk sayesinde suyun aşağıya, drenaj borusuna doğru serbestçe akmasını sağlamak. Düşey düzlemde çalışır.
Doğru kesitte ikisi de vardır
Bir temel kesitini aşağıdan yukarı okuduğumuzda sıra şöyledir: zemin, grobeton, astar, yatay su yalıtımı, koruma şapı, radye betonu. Perdeye geçtiğimizde: perde betonu, astar, düşey su yalıtımı, drenaj ve koruma levhası, geri dolgu.
Görüldüğü gibi grobeton yatayda, drenaj levhası düşeydedir. Aynı kesitte ikisi de bulunur ve biri diğerinin yerine konulamaz. Perde yüzeyine grobeton dökülmez, temel altına drenaj levhası serilmez.
Sahada yapılan iki yaygın hata
Drenaj levhasını ters takmak. Kabartmalı yüz duvara bakacak şekilde monte edilmelidir. Kabartmalar duvarla levha arasında suyun akacağı boşluğu oluşturur. Ters takıldığında bu boşluk toprak tarafında kalır, kısa sürede dolar ve levha sadece bir koruma tabakasına dönüşür, drenaj işlevini kaybeder.
Levhayı yalıtım yerine saymak. Drenaj levhası su yalıtımı değildir. Kabartmalı bir plastik levhadır ve tek başına suyu kesmez. Altında mutlaka bir su yalıtım katmanı bulunmalıdır. Sadece levha uygulanmış bir perdede nem geçişi devam eder.
Levha seçerken bakılacaklar
Basınç dayanımı. Geri dolgu yükü ve derinlik arttıkça levhanın ezilmeden görev yapması gerekir. Derin bodrumlarda daha yüksek dayanımlı tip seçilir.
Filtre keçeli olup olmadığı. Bazı levhalar üzerinde geotekstil filtre ile gelir. Bu, ince toprak taneciklerinin kabartma boşluklarına girip sistemi tıkamasını önler. Filtresiz levha kullanılıyorsa ayrı bir geotekstil katman gerekir.
Üst sonlandırma. Levhanın üst kenarı bir profille kapatılmalıdır. Açık bırakılan üst kenardan toprak ve moloz kabartma boşluklarına dolar.
Alt bağlantı. Levhanın alt ucu drenaj borusunun bulunduğu çakıl dolguya ulaşmalıdır. Havada biten bir levha, topladığı suyu boruya iletemez.
Özetle
Grobeton temel altında çalışma yüzeyi oluşturur, drenaj levhası perde yüzeyinde yalıtımı korur ve suyu yönlendirir. İkisi farklı düzlemlerde, farklı görevlerle bulunur. Bir teklifte grobeton varken drenaj levhası yoksa, perde yüzeyindeki yalıtım geri dolgu sırasında korumasız kalıyor demektir.